Chưa đầy hai ngày với hai chữ “hợp đồng”

Luật sư Dương Văn Thành

Từ 4 giờ sáng ngày 16 đến 19 giờ 30 ngày 17 tháng 11, tôi đi qua một quãng thời gian chưa đầy hai ngày. Đầu quãng ấy là tấm vé máy bay từ Thành phố Hồ Chí Minh về Đà Nẵng. Cuối quãng ấy là bữa tối ở nhà hàng, khi tôi mời một khách hàng dùng bữa. Xen giữa là bữa ăn sáng, việc giải quyết tranh chấp tại tòa, những cuộc đàm phán để chốt hợp đồng của GTLAW và mấy cuộc điện thoại của khách hàng hỏi về những hợp đồng họ đang tính ký.

Tối nay, khi xâu chuỗi lại từng việc, tôi mới để ý mình đã gặp hai chữ hợp đồng nhiều đến thế. Có lúc tôi gặp nó với tư cách một người mua vé hay một người gọi món. Có lúc tôi là luật sư giúp khách hàng nhìn lại một cam kết đã đi đến tranh chấp. Có lúc chính tôi phải cân nhắc GTLAW sẽ nhận làm những gì và có thể theo công việc ấy đến đâu. Hai chữ vẫn vậy, chỉ có chỗ ngồi của tôi là thay đổi.

Từ tấm vé máy bay đến phòng hòa giải

Khi mua vé máy bay, điều tôi để ý trước tiên là chuyến nào thuận giờ, giá bao nhiêu, có kịp việc ở Đà Nẵng hay không. Nếu mọi việc diễn ra bình thường, lên máy bay rồi tới nơi, có lẽ tôi cũng chẳng mở lại email xác nhận đặt chỗ. Chỉ khi cần đổi chuyến, hay khi giờ bay thay đổi, tôi mới quay lại đọc những dòng mà lúc mua vé mình đã lướt qua. Khi ấy, một chi tiết như vé có được đổi hay không bỗng trở thành điều thiết thực nhất.

Bữa ăn sáng còn giản dị hơn. Mình nhìn thực đơn, gọi món, người ta mang ra, ăn xong thì trả tiền. Nhiều khi lời trao đổi chỉ gói trong mấy tiếng. Hai bên hiểu nhau vừa đủ để mọi việc diễn ra. Có lẽ vì những giao dịch như thế diễn ra suôn sẻ mỗi ngày nên mình ít khi dừng lại để nghĩ xem từ lúc gọi món đến lúc thanh toán, hai bên đã thỏa thuận với nhau những gì.

Đến tòa, câu chuyện về một thỏa thuận thường phải kể chậm hơn. Người ta trở lại với những lời đã nói, những điều đã viết và những việc đã làm. Một bên nhớ rằng hôm ấy hai bên đã chốt. Bên kia có thể nhớ rằng vẫn còn một việc phải bàn. Khi nghe mỗi người kể lại, tôi thường tự hỏi vào thời điểm đó họ đã hiểu câu nói của nhau thế nào, và những tài liệu còn lại hôm nay giúp mình biết được đến đâu. Trả lời câu hỏi ấy nhiều khi mất công hơn đọc chính điều khoản đang tranh cãi.

Sáng nay, trước phiên hòa giải tại tòa, một luật sư đồng nghiệp phía bên kia nói với tôi: “Ít bữa nữa, đề nghị luật sư Thành tổ chức một lớp bồi dưỡng về chốt deal cho luật sư chúng em.”

Lúc ấy tôi đang trao đổi dở một việc, nghe câu nói rồi lại quay về chuyện đang làm. Đến tối mới chợt nhớ. Ồ, thật thú vị. Ngay trước một buổi hòa giải, khi chúng tôi sắp ngồi lại với nhau vì một hợp đồng đã có vướng mắc, người đồng nghiệp ấy lại nhắc đến chuyện học cách chốt một thỏa thuận. Nếu có dịp ngồi với các em để nói về chuyện này, có lẽ tôi sẽ bắt đầu bằng một câu hỏi rất đời thường. Sau khi đứng dậy khỏi bàn đàm phán, mỗi người có kể lại giống nhau về điều vừa chốt hay không?

Chốt được rồi, ngày mai ai làm gì?

Trong hai ngày ấy, tôi cũng có những trao đổi để chốt hợp đồng của chính GTLAW. Ở chỗ ngồi này, tôi hiểu vì sao khách hàng muốn việc thanh toán phù hợp với dòng tiền của họ. Tôi cũng phải tính xem công việc của luật sư bắt đầu từ lúc nào, cần bố trí người ra sao và sẽ kéo dài đến đâu. Những điều ấy nên được nói rõ khi hai bên còn đang vui vẻ bàn chuyện hợp tác. Để đến lúc việc đã làm, tiền chưa về, mỗi bên mới nói ra cách hiểu của mình thì cuộc trò chuyện khó hơn nhiều.

Một khách hàng gọi cho tôi về hợp đồng logistics giữa một doanh nghiệp Việt Nam và một doanh nghiệp nước ngoài. Họ là bên môi giới, sẽ được hưởng hoa hồng theo tỷ lệ trên từng đơn hàng trong thời gian thực hiện hợp đồng. Họ cần luật sư đồng hành từ lúc đàm phán, ký kết cho đến khi theo dõi thực hiện. Họ cũng nói rất thật rằng họ nhận hoa hồng theo kỳ, nên muốn trả thù lao luật sư theo kỳ, tính trên khoản hoa hồng họ nhận được.

Nghe qua, cách tính ấy khá dễ hình dung. Ngồi nghĩ thêm một chút, tôi lại thấy có nhiều việc cần hỏi. Nếu đơn hàng đã thực hiện mà hoa hồng chưa về thì ai nắm được số liệu? Nếu hai bên giao dịch điều chỉnh giá sau khi đã đối soát thì tính lại vào kỳ nào? Còn phần việc của luật sư từ lúc đọc dự thảo, qua mấy vòng thương lượng, sẽ được hai bên tính thế nào nếu cuộc đàm phán dừng giữa chừng? Đó đều là những câu hỏi có thể nói với nhau bằng lời rất bình thường. Cái khó là nhớ hỏi đúng lúc, khi mọi người đang háo hức với triển vọng làm ăn.

Lâu nay tôi quan tâm nhiều đến tư vấn doanh nghiệp và hợp đồng. Càng làm, tôi càng muốn hiểu những người sẽ trực tiếp thực hiện hợp đồng sau khi ký. Người ngồi đàm phán có thể là giám đốc. Người cầm bảng đối soát vài tháng sau có thể là một nhân viên kế toán chưa từng gặp bên môi giới. Nếu người ấy mở hợp đồng ra mà biết ngay cần lấy số liệu ở đâu, tính trên khoản nào và trình ai xác nhận, thì mấy dòng mà các bên đã bỏ công bàn đi bàn lại hôm ký có ích thật sự.

Tôi cũng nghĩ đến những hợp đồng mà chữ ký nằm gần giữa câu chuyện. Trước nó là cả một đoạn đường từ lời đề nghị đầu tiên đến lúc hai bên hiểu và chấp nhận điều kiện của nhau. Sau nó là những lần giao hàng, thanh toán, sửa đổi, rồi có thể gia hạn hoặc chấm dứt. Có khi công việc đã dừng mà hai bên còn phải ngồi lại để chốt một khoản tiền. Đi qua từng đoạn mới thấy hai chữ hợp đồng nghe quen tai đến mức nào, và mỗi lần gặp một việc cụ thể lại có thêm điều để học.

Một câu nói quay về với mình

Bữa tối nay, tôi mời khách hàng dùng bữa. Chúng tôi gọi món, nhà hàng phục vụ, tôi thanh toán. Đến 19 giờ 30, bữa ăn kết thúc. Nhìn lại, từ tấm vé máy bay đầu ngày hôm qua đến hóa đơn nhà hàng tối nay, phần lớn những thỏa thuận tôi đi qua đều được thực hiện êm thấm. Chúng ta lên được chuyến bay mình đã đặt, ăn được bữa mình đã gọi, rồi tiếp tục công việc của mình. Tôi nghĩ chính sự bình thường ấy cho thấy hợp đồng quan trọng thế nào. Mỗi ngày, mình thu xếp được bao nhiêu việc vì có thể trông cậy vào những điều người khác đã đồng ý làm cho mình, và họ cũng có thể trông cậy vào mình như vậy.

Tấm ảnh cuốn Pháp luật về hợp đồng – Các vấn đề pháp lý cơ bản của Trương Nhật Quang, với chiếc kính đặt ngang bìa, làm tôi dừng lại ở hai chữ cơ bản. Làm nghề đã lâu, có những câu hỏi tôi vẫn phải trở về với những điều rất cơ bản ấy. Các bên đã đồng ý điều gì? Họ bắt đầu bị ràng buộc từ lúc nào? Việc đã làm có đúng với điều đã hứa hay không? Trong sách, mỗi câu hỏi có thể nằm ở một mục. Trong đời sống, có khi cả mấy câu cùng nằm trong một email, một bảng kê hay một cuộc điện thoại khách hàng gọi đến giữa ngày.

Rồi tôi nhớ có lần mình nói với các cộng sự trẻ rằng làm luật sư mà chưa nắm rõ pháp luật hợp đồng thì xem như chưa phải là luật sư thực chiến. Tối nay, nhớ lại lời người đồng nghiệp trước phiên hòa giải, tôi tự hỏi nếu mai kia thật sự có một buổi ngồi với các em để nói về chuyện “chốt deal”, mình sẽ mang gì đến. Có lẽ tôi sẽ mang theo cả những điều mình từng nghĩ đã rõ, rồi đến khi làm mới thấy cần hỏi thêm một câu.

Hóa ra lời tôi nói với các em ngày ấy cũng là lời tôi nói với chính mình.

Ôi, bể học vô bờ.

Bài viết liên quan