TỪ HỘI NGHỊ IBA ĐẾN KHOA LUẬT ĐẠI HỌC LUND

Sân ga và bảng chỉ dẫn Öresundståg – mở đầu hành trình từ Copenhagen sang Thụy Điển.

Những ngày ở Copenhagen dự Hội nghị thường niên của Hiệp hội Luật sư Quốc tế – IBA 2026, phần lớn thời gian của tôi gắn với Bella Center, với các phiên thảo luận về nghề luật, Nhà nước pháp quyền, tư pháp, quyền con người và những vấn đề đang đặt ra trước giới luật toàn cầu.

Nhưng có những trải nghiệm nghề nghiệp không chỉ đến từ hội trường.

Ngày 9 tháng 10, tôi dành một ngày rời Copenhagen, đi tàu sang Thụy Điển. Điểm đến chính là Lund University, đặc biệt là Khoa Luật của Đại học Lund – một trong những khoa luật có lịch sử lâu đời ở Bắc Âu.

Chuyến đi không dài. Nhưng trên một hành trình từ Copenhagen qua Malmö đến Lund, tôi đã đi qua một cây cầu nổi tiếng, hai quốc gia, một thành phố cảng hiện đại và một thành phố đại học có lịch sử hơn một nghìn năm. Cuối cùng, tôi dừng lại trước một khoa luật đã tồn tại hơn 350 năm.

Qua Øresund – từ Đan Mạch sang Thụy Điển

Từ Copenhagen sang Malmö, con tàu chạy trên tuyến Øresund.

Người ta thường gọi chung là cầu Øresund, nhưng thực ra đây là cả một hệ thống giao thông cố định nối Đan Mạch và Thụy Điển dài 15,9 km, gồm khoảng 4 km đường hầm, hơn 4 km đảo nhân tạo Peberholm và 7,845 km cầu. Công trình được xây dựng từ năm 1995 đến 1999 và chính thức khánh thành ngày 1/7/2000.

Phần cầu là một công trình kỹ thuật đặc biệt: tầng trên dành cho đường ô tô bốn làn, tầng dưới dành cho đường sắt đôi. Bốn trụ tháp của cầu cao hơn 203 m; nhịp chính dài 490 m và khoảng thông thuyền phía dưới khoảng 57 m.

Bởi vậy, khi ngồi trên tàu, tôi không có cảm giác mình đang “đi trên” một cây cầu khổng lồ như khi quan sát nó từ xa. Con tàu từ Copenhagen trước tiên đi qua phần đường hầm dưới biển, đến đảo nhân tạo Peberholm rồi mới tiếp tục trên cầu sang phía Thụy Điển.

Có lẽ ý nghĩa lớn nhất của Øresund không nằm ở những con số kỹ thuật. Công trình này đã góp phần làm thay đổi quan hệ giữa hai bờ eo biển. Copenhagen của Đan Mạch và Malmö – Lund của Thụy Điển ngày nay liên kết với nhau bằng những dòng người đi làm, đi học, kinh doanh và du lịch hằng ngày.

Đối với một người đến từ Việt Nam, cảm giác khá thú vị: chỉ một chuyến tàu ngắn, tôi rời thủ đô của một quốc gia để bước sang một quốc gia khác, nhưng sự chuyển tiếp diễn ra rất tự nhiên. Trong chuyến đi hôm ấy, cây cầu còn có một ý nghĩa khác: nó nối một hội nghị luật quốc tế ở Copenhagen với một trung tâm đào tạo luật học lâu đời ở Lund.

Malmö – thành phố bên kia eo biển

Qua Øresund là Malmö. Malmö hiện là thành phố lớn thứ ba của Thụy Điển, sau Stockholm và Göteborg. Đây là một đô thị trẻ, quốc tế và đa văn hóa, đồng thời là cửa ngõ tự nhiên của miền nam Thụy Điển hướng sang Copenhagen.

Nhưng Malmö không chỉ là một đô thị hiện đại. Lịch sử thành phố đã kéo dài khoảng 800 năm. Đô thị hiện nay hình thành từ nửa đầu thế kỷ XIII, từng phát triển mạnh nhờ thương mại, đánh bắt cá trích và mối liên hệ với mạng lưới thương mại Hanse ở Bắc Âu.

Trong nhiều thế kỷ, Malmö thuộc Đan Mạch. Những thay đổi địa chính trị của vùng Scandinavia sau đó đưa Skåne, trong đó có Malmö và Lund, về Thụy Điển. Dấu vết lịch sử ấy vẫn khiến khu vực này có một mối liên hệ rất gần với Copenhagen.

Bước ra khỏi ga Malmö, điều tôi cảm nhận rõ nhất là một thành phố khá thoáng. Những tòa nhà gạch đỏ cũ của ga trung tâm đứng bên dòng kênh. Xe buýt màu xanh chạy liên tục. Những con đường dành cho xe đạp nằm sát lối đi bộ. Phía xa là các khu nhà hiện đại xen với kiến trúc cũ.

Malmö từng là một trung tâm công nghiệp và đóng tàu lớn. Nhưng sau những biến động của công nghiệp châu Âu cuối thế kỷ XX, thành phố đã chuyển mạnh sang dịch vụ, giáo dục, công nghệ và một mô hình đô thị mới.

So với Copenhagen, Malmö có vẻ nhẹ nhàng hơn. Giá cả cũng dễ chịu hơn khá rõ. Nhưng tôi không dừng lâu ở đây, bởi điểm đến chính vẫn ở phía trước. Từ Malmö đi tàu thêm khoảng hơn mười phút là Lund.

Kênh nước bên Malmö Centralstation – một góc thành phố cảng hiện đại bên eo biển Øresund.

Lund – thành phố mà đại học hiện diện ở khắp nơi

Cảm giác đầu tiên khi tới Lund là sự yên tĩnh. Lund không có dáng dấp một đô thị lớn. Những con phố không rộng. Nhà cửa thấp. Xe đạp xuất hiện gần như ở mọi nơi. Nhưng rất nhanh, người ta nhận ra một điều đặc biệt: đại học không nằm riêng trong một khuôn viên khép kín mà hòa vào thành phố.

Có những lúc tôi không biết mình đang đi trong khuôn viên trường hay đang đi trên một con phố của Lund. Những tòa nhà cổ, thư viện, khoa viện, nhà hàng, quán cà phê, công viên và nhà dân nối tiếp nhau. Sinh viên đi lại giữa những hàng cây đang chuyển sang sắc thu. Các dãy xe đạp dựng ngay trước những tòa nhà gạch cổ phủ đầy dây leo.

Trong một buổi sáng có nắng, Lund rất đẹp. Tôi đi qua những khoảng sân xanh, những công trình đại học, rồi đến Nhà thờ Lund – Lund Cathedral với hai ngọn tháp bằng đá nổi bật trên nền trời.

Nhà thờ Lund – công trình gắn chặt với lịch sử tôn giáo và giáo dục của thành phố.

Nhà thờ không chỉ là một công trình tôn giáo. Nó gắn chặt với lịch sử giáo dục của thành phố. Lund từ lâu đã là một trung tâm tôn giáo và tri thức của vùng Bắc Âu. Trước khi Lund University được thành lập, thành phố đã có truyền thống giáo dục từ thời Trung cổ. Chính nền tảng ấy sau này trở thành một trong những điều kiện để một trường đại học được xây dựng tại đây.

Đi trong Lund hôm nay, người ta vẫn cảm nhận được sự tiếp nối giữa nhà thờ, đại học và đời sống đô thị. Đó có lẽ là nét hấp dẫn nhất của thành phố.

Đại học Lund – từ 80 sinh viên đến một đại học quốc tế

Lund University được thành lập năm 1666. Bối cảnh ra đời của trường rất đáng chú ý. Năm 1658, vùng Skåne chuyển từ Đan Mạch sang Thụy Điển. Chỉ một tháng sau đó, Giám mục Lund Peder Winstrup đã đề nghị nhà vua thành lập một học viện tại đây, bởi thanh niên trong vùng không còn thuận tiện sang Copenhagen để học như trước.

Sau nhiều năm thảo luận, ngày 19/12/1666, quyết định thành lập trường được ký. Đại học mang tên ban đầu Regia Academia Carolina và chính thức làm lễ khai giảng long trọng tại Nhà thờ Lund ngày 28/1/1668.

Tòa nhà chính của Đại học Lund, nhìn qua khu vườn và đài phun nước.

Thuở ban đầu, trường chỉ có bốn khoa: Thần học, Luật, Y khoa và Triết học, với 14 giáo sư và khoảng 80 sinh viên. Trường thậm chí chưa có cơ sở riêng; phần lớn hoạt động giảng dạy thời kỳ đầu diễn ra ngay trong Nhà thờ Lund. Đến năm 1688, đại học mới tiếp nhận King’s House làm tòa nhà chính.

Từ một học viện nhỏ với 80 sinh viên, Lund University ngày nay đã trở thành một đại học quốc tế lớn, có hàng chục nghìn sinh viên, chín khoa và mạng lưới hợp tác rộng khắp thế giới.

Những con số ấy cho thấy quy mô của một đại học hiện đại. Nhưng điều gây ấn tượng với tôi không phải là quy mô. Đó là việc một cơ sở giáo dục có thể tồn tại liên tục qua hơn ba thế kỷ rưỡi, đi qua chiến tranh, dịch bệnh, những thay đổi chế độ, những bước chuyển của khoa học và xã hội, nhưng vẫn giữ đại học như một nơi của tri thức.

Đứng trước tòa nhà chính màu trắng của Lund University, phía trước là khoảng sân rộng và đài phun nước, rất khó hình dung rằng nơi này bắt đầu chỉ với 14 giáo sư và 80 sinh viên.

Một công trình tiêu biểu trong khuôn viên Đại học Lund giữa sắc thu – kiến trúc gạch đỏ phủ dây leo tạo nên vẻ đẹp rất riêng.

Khoa Luật – hơn 350 năm của một truyền thống

Là một luật sư, tôi đặc biệt muốn tìm đến Faculty of Law – Khoa Luật Đại học Lund. Khoa Luật không phải một đơn vị được thành lập về sau. Đây chính là một trong bốn khoa đầu tiên của Lund University từ năm 1666. Như vậy, lịch sử của Khoa Luật gần như song hành với lịch sử của chính trường đại học.

Người đứng đầu đầu tiên của khoa là Samuel Pufendorf, một học giả được mời từ Heidelberg. Ông là một trong những tên tuổi nổi bật của châu Âu thế kỷ XVII về luật tự nhiên và luật quốc tế. Các bài giảng của Pufendorf được thực hiện bằng tiếng Latin – ngôn ngữ học thuật quốc tế thời đó – và thu hút đông người nghe.

Điều khiến tôi chú ý hơn nữa là phương châm của khoa: Suum cuique [tribuere] – có thể hiểu là “dành cho mỗi người điều thuộc về họ”. Phương châm có nguồn gốc từ tư tưởng pháp luật La Mã. Qua nhiều thế kỷ, cách hiểu về pháp luật, công bằng và quyền con người đã thay đổi rất nhiều, nhưng câu ấy vẫn chạm tới một điều căn bản của nghề luật: xác định cái gì thuộc về mỗi người và bảo vệ điều họ có quyền được hưởng.

Lịch sử Khoa Luật Lund sau Pufendorf cũng phản ánh khá rõ lịch sử phát triển của tư duy pháp lý châu Âu. Thế kỷ XVIII, David Nehrman đưa những tư tưởng Khai sáng từ Đức về Lund, sử dụng tiếng bản địa nhiều hơn thay cho việc chỉ giảng dạy bằng Latin và góp phần thiết lập kỳ thi luật từ những năm 1740.

Sang thế kỷ XIX, Johan Holmbergson đặt những nền móng quan trọng cho khoa luật hiện đại, nâng yêu cầu học thuật và đưa ảnh hưởng của lý luận pháp luật Đức vào việc đào tạo. Bước sang thế kỷ XX, Lund trở thành một trong những địa chỉ đáng chú ý của chủ nghĩa hiện thực pháp lý Scandinavia, gắn với những học giả như Karl Olivecrona. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, cùng với sự hình thành của nhà nước phúc lợi hiện đại, các lĩnh vực như luật lao động, luật hành chính, luật châu Âu và luật quốc tế ngày càng mở rộng.

Qua hơn 350 năm, đối tượng nghiên cứu của luật học đã thay đổi rất nhiều. Nhưng có một điều dường như không thay đổi: xã hội vẫn cần những người được đào tạo để hiểu pháp luật, đặt câu hỏi đối với pháp luật và sử dụng pháp luật để giải quyết những xung đột của đời sống.

Từ một hội trường IBA đến một giảng đường luật

Vài ngày trước đó tại Copenhagen, trong các phiên của IBA, tôi nghe nhiều lần hai chữ Rule of Law – Nhà nước pháp quyền. Đó là câu chuyện ở quy mô toàn cầu: độc lập tư pháp, tiếp cận công lý, quyền con người, chiến tranh, trí tuệ nhân tạo và trách nhiệm của giới luật trong một thế giới đang thay đổi rất nhanh.

Đến Lund, tôi lại gặp cùng một vấn đề dưới một hình thức hoàn toàn khác. Không còn hội trường lớn. Không còn hàng nghìn luật sư đến từ nhiều quốc gia. Thay vào đó là một trường đại học, một khoa luật, những thư viện, những sinh viên đạp xe đến lớp và một truyền thống đào tạo đã tồn tại từ thế kỷ XVII.

Tôi chợt nghĩ rằng Nhà nước pháp quyền không được tạo ra chỉ trong nghị trường, tòa án hay các hội nghị quốc tế. Nó bắt đầu từ những nơi như thế này. Từ một sinh viên đọc cuốn sách luật đầu tiên. Từ một giảng viên đặt ra một câu hỏi mà sinh viên không thể trả lời ngay. Từ thói quen tranh luận, phản biện, tôn trọng chứng cứ, tôn trọng ý kiến khác biệt. Và từ việc mỗi thế hệ luật gia phải học lại, theo cách của mình, vì sao pháp luật tồn tại.

Có lẽ đó là điểm nối tự nhiên nhất giữa IBA và Lund. Một bên là nơi những người đang hành nghề gặp nhau để bàn về tương lai của pháp luật. Một bên là nơi những người của tương lai đang được đào tạo.

Một tô mì ở Lund và chuyến tàu trở lại Copenhagen

Buổi trưa, tôi ăn một tô mì tại một nhà hàng trong khu trung tâm Lund. Giá 139 krona Thụy Điển. Sau những ngày ở Copenhagen, mức giá ấy khiến tôi cảm nhận khá rõ sự khác biệt. Ngay cả một chai Carlsberg ở đây cũng chỉ khoảng một phần ba so với mức giá tôi từng gặp ở Copenhagen.

Những chi tiết ấy nhỏ thôi, nhưng lại làm cho chuyến đi trở nên gần gũi. Một thành phố không chỉ được nhớ bằng lịch sử hay những công trình nổi tiếng. Nó còn được nhớ bằng một bữa trưa, một con phố lát đá, một hàng cây, một chuyến tàu và cảm giác của mình khi đi qua nơi đó.

Chiều, tôi trở lại Malmö. Trên bảng điện tử ở sân ga hiện dòng chữ: Öresundståg – Köpenhamn H. Tàu đi Copenhagen.

Tôi ngồi chờ bên đoàn tàu mang tên Øresundståg – đoàn tàu đã đưa mình qua hai quốc gia trong một ngày. Chỉ một chuyến tàu. Nhưng phía sau chuyến tàu ấy là rất nhiều lớp lịch sử.

Từ những cuộc tranh chấp lãnh thổ giữa Đan Mạch và Thụy Điển, đến một cây cầu nối hai bờ. Từ một học viện nhỏ được lập năm 1666 để đào tạo nhân lực cho vùng đất mới của Thụy Điển, đến một đại học quốc tế với hàng chục nghìn sinh viên. Từ Samuel Pufendorf giảng luật tự nhiên bằng tiếng Latin hơn ba thế kỷ trước đến những thảo luận hôm nay về quyền con người, trí tuệ nhân tạo và Nhà nước pháp quyền.

Và từ Hội nghị IBA ở Copenhagen đến Khoa Luật Đại học Lund, khoảng cách địa lý thực ra rất ngắn. Nhưng chuyến đi khiến tôi hiểu thêm rằng nghề luật mà chúng ta đang làm hôm nay luôn đứng trên một dòng chảy rất dài của lịch sử.

Rời Lund, điều tôi mang về không phải là một kết luận lớn lao. Chỉ là một suy nghĩ khá giản dị:

“Luật pháp có thể thay đổi theo thời đại, nhưng nghề luật chỉ có thể tồn tại bền vững khi mỗi thế hệ còn coi việc học, sự độc lập trong tư duy và trách nhiệm đối với công lý là những giá trị cần gìn giữ.”

Và có lẽ, đó cũng là điều nối một luật sư Việt Nam trong chuyến đi ngắn qua Øresund với một Khoa Luật đã hơn 350 năm tuổi ở Lund.