DỰ ÁN PPP TRƯỚC NHỮNG BIẾN ĐỘNG: TỪ CẢI CÁCH PHÁP LUẬT ĐẾN PHÒNG NGỪA TRANH CHẤP

Ngày 23/10/2026, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp với Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai tổ chức hội nghị bồi dưỡng chuyên đề “Quản trị biến động và giải quyết tranh chấp trong dự án hợp tác công – tư”. Luật sư Lê Thị Thúy Nga, Trưởng Chi nhánh Công ty Luật TNHH MTV Gia Thành (GTLAW) tại Thành phố Hồ Chí Minh, thành viên Đoàn Luật sư tỉnh Quảng Trị, tham dự hội nghị để cập nhật pháp luật, tiếp cận thực tiễn và trao đổi chuyên môn về đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Hội nghị có sự tham dự của các chuyên gia, luật sư, trọng tài viên, đại diện cơ quan và doanh nghiệp. Các tham luận và trao đổi tập trung vào cải cách pháp luật PPP, thực tiễn triển khai dự án và vai trò của luật sư trong quản trị rủi ro, giải quyết tranh chấp.

Luật sư Lê Thị Thúy Nga – Trưởng Chi nhánh GTLAW tại Thành phố Hồ Chí Minh, thành viên Đoàn Luật sư tỉnh Quảng Trị, tham dự hội nghị.

Cải cách pháp luật PPP và bài toán phân bổ rủi ro

Phát biểu khai mạc, Luật sư Lê Quang Y – Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai, nhấn mạnh ý nghĩa của hoạt động bồi dưỡng chuyên môn gắn với thực tiễn hành nghề. Việc nghiên cứu, cập nhật pháp luật PPP góp phần nâng cao năng lực của luật sư và đáp ứng nhu cầu tư vấn pháp lý của doanh nghiệp.

Mở đầu phần tham luận, bà Vũ Quỳnh Lê – chuyên gia về hợp đồng hợp tác công – tư (PPP), phân tích quá trình phát triển của PPP và những thay đổi trong khung pháp lý Việt Nam.

Theo diễn giả, PPP là cơ chế hợp tác giữa khu vực công và khu vực tư nhằm huy động nguồn lực thực hiện các mục tiêu công, phát triển hạ tầng và cung cấp dịch vụ công. Trách nhiệm và rủi ro cần được phân bổ trong suốt vòng đời dự án. Bên cạnh việc hoàn thành công trình, chất lượng dịch vụ và kết quả đầu ra cũng là những yêu cầu cần được chú trọng.

Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư năm 2020 đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần, trong đó có Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15. Nghị định số 377/2026/NĐ-CP ngày 01/10/2026 tiếp tục sửa đổi bốn nghị định hướng dẫn về PPP: số 180/2025, 243/2025, 257/2025 và 312/2025/NĐ-CP. hội nghị xem xét các thay đổi này trong mối liên hệ với triển khai dự án, lựa chọn nhà đầu tư và cơ chế hợp đồng.

Đáng chú ý là việc khôi phục hợp đồng Xây dựng – Chuyển giao (BT). Các cơ chế thanh toán bằng ngân sách nhà nước và quỹ đất được phân tích tại hội nghị đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ tình trạng pháp lý của đất, giá trị công trình và nghĩa vụ thanh toán – những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của dự án.

Theo bà Vũ Quỳnh Lê, phân bổ rủi ro vẫn là một trong những bài toán khó nhất của PPP. Khu vực công và khu vực tư có cơ chế hoạt động khác nhau nhưng phải cùng thực hiện những cam kết dài hạn. Qua ví dụ về dự án xử lý rác tại Singapore và các công trình hạ tầng dịch vụ công ở Việt Nam, diễn giả nhấn mạnh yêu cầu dự liệu rủi ro ngay từ đầu, bảo đảm tính ổn định của các cam kết để nhà đầu tư có cơ sở dự báo doanh thu và khả năng thu hồi vốn.

Từ góc độ này, hợp đồng cần xác định rõ quyền, nghĩa vụ của các bên, đồng thời dự liệu cơ chế xử lý khi điều kiện thực hiện dự án thay đổi.

Những vướng mắc từ thực tiễn triển khai dự án PPP

Trong phần trao đổi về thực tiễn, Luật sư Lê Quang Y và ThS. Luật sư Nguyễn Thị Thu Cúc – Phó Ban Đào tạo, bồi dưỡng và phát triển luật sư, Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai, chia sẻ những vấn đề đặt ra khi triển khai dự án tại địa phương và các kỹ năng cần thiết đối với luật sư tư vấn PPP.

Các trao đổi đề cập đến những công trình kết nối liên vùng như cầu Cát Lái và Vành đai 4 TP.HCM, cùng các vấn đề về quy hoạch, giải phóng mặt bằng, huy động vốn, thi công và nghiệm thu.

Việc chậm bàn giao mặt bằng có thể kéo theo nhiều hệ quả: tiến độ thi công bị ảnh hưởng, chi phí vật tư và lãi vay thay đổi, phương án tài chính ban đầu không còn phù hợp. Từ một vướng mắc về đất đai, các bên có thể phát sinh bất đồng về tiến độ, chi phí và trách nhiệm thực hiện hợp đồng. Đối với dự án liên quan đến nhiều địa phương, thẩm quyền và cơ chế phối hợp cần được xác định rõ để hạn chế chồng chéo trong quá trình giải quyết.

Từ góc độ hành nghề, luật sư cần rà soát đồng bộ các vấn đề về quy hoạch, đất đai, lựa chọn nhà đầu tư, phương án tài chính, điều kiện tín dụng và giải ngân, hồ sơ xây dựng, nghiệm thu, thanh toán. Cùng với việc kiểm tra tính hợp pháp của thủ tục, luật sư cần đánh giá khả năng thực hiện các cam kết trong điều kiện thực tế của dự án.

Việc đánh giá phương án tài chính cần xem xét cơ sở xác định doanh thu, chi phí, thời gian hoàn vốn và tác động của biến động. Theo Điều 82 Luật PPP, cơ chế chia sẻ phần giảm doanh thu phải đáp ứng điều kiện luật định, trong đó có loại hợp đồng BOT, BTO hoặc BOO, tác động của thay đổi quy hoạch, chính sách, pháp luật, việc thực hiện các biện pháp điều chỉnh và yêu cầu kiểm toán. Nhà nước không mặc nhiên bảo đảm mọi khoản hụt thu cho nhà đầu tư.

Những tình huống được trao đổi cho thấy, bên cạnh việc tuân thủ thủ tục đầu tư, hiệu quả dự án PPP còn phụ thuộc vào khả năng nhận diện và xử lý các biến động trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Vai trò của luật sư: Từ phòng ngừa rủi ro đến giải quyết tranh chấp

Tiếp nối chương trình, Luật sư Hoàng Nguyễn Hạ Quyên – Luật sư Điều hành LNT & Partners, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Phó Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC), trình bày chuyên đề “Quản trị rủi ro hợp đồng PPP và vai trò của luật sư”.

Theo diễn giả, hợp đồng PPP thường có thời hạn dài, chịu tác động của những thay đổi về chính sách, pháp luật và sự đan xen giữa vai trò quản lý nhà nước với nghĩa vụ hợp đồng. Mỗi dự án còn gắn với nhiều hợp đồng về xây dựng, tài trợ vốn, vận hành và các thỏa thuận liên quan. Nếu các hợp đồng thiếu thống nhất về trách nhiệm, nghĩa vụ thông báo hoặc cơ chế giải quyết tranh chấp, bất đồng trong một hợp đồng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ dự án.

Diễn giả dẫn một tranh chấp trong dự án BOT đường bộ liên quan đến thời gian thu phí, doanh thu và lãi vay. Việc hợp đồng chưa quy định rõ cơ sở kiểm chứng số liệu và cách xử lý biến động đã dẫn đến bất đồng về quyền tiếp tục thu phí và nghĩa vụ tài chính của các bên.

Từ tình huống này, Luật sư Quyên nhấn mạnh sự cần thiết của việc luật sư tham gia ngay từ giai đoạn chuẩn bị, xây dựng cấu trúc và đàm phán hợp đồng. Sự tham gia sớm giúp rà soát tính tương thích giữa các hợp đồng, xác định trách nhiệm của các bên và thiết kế cơ chế xử lý rủi ro trước khi tranh chấp phát sinh.

Diễn giả cũng lưu ý việc quản trị hợp đồng cần gắn với quản trị chứng cứ. Biên bản, thông báo, hồ sơ nghiệm thu và các thỏa thuận phát sinh phải được lập, lưu giữ kịp thời. Trong quá trình thi công, nếu thiếu tài liệu ghi nhận sự kiện và cách xử lý của các bên, việc chứng minh yêu cầu hoặc xác định trách nhiệm khi có tranh chấp có thể gặp nhiều khó khăn.

Về giải quyết tranh chấp, diễn giả giới thiệu cơ chế đa tầng (Multi-tier Dispute Resolution), kết hợp thương lượng, tham vấn chuyên gia, hòa giải và trọng tài. Trình tự này phải dựa trên thỏa thuận, phù hợp Điều 97 Luật PPP và thẩm quyền theo từng nhóm chủ thể. Cách tiếp cận đó tạo cơ hội xử lý bất đồng sớm, hạn chế tranh chấp kéo dài và gián đoạn dịch vụ công.

Từ các phân tích và tình huống thực tiễn, tham luận nhấn mạnh vai trò của tư vấn pháp lý trong thiết kế hợp đồng, phân bổ rủi ro, quản trị quá trình thực hiện và giải quyết tranh chấp. Luật sư cần phối hợp với các chuyên gia kỹ thuật, tài chính để bảo đảm giải pháp pháp lý phù hợp với điều kiện triển khai dự án.

Luật sư Hoàng Nguyễn Hạ Quyên – Luật sư Điều hành LNT & Partners, Trọng tài viên VIAC, Phó Giám đốc VMC trình bày về quản trị rủi ro Hợp đồng PPP và vai trò của Luật sư.

Trao đổi chuyên môn gắn với thực tiễn hành nghề

Sau phần tham luận, hội nghị tiếp tục với phiên thảo luận và trao đổi trực tiếp. Các chuyên gia, luật sư và đại biểu cùng làm rõ những vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình triển khai dự án PPP, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp.

Các chuyên gia, luật sư trao đổi tại phiên thảo luận và tương tác của hội nghị.

Đối với Công ty Luật Gia Thành, việc tham dự hội nghị là dịp cập nhật pháp luật, tiếp cận các tình huống thực tiễn và trao đổi kinh nghiệm trong hoạt động tư vấn đầu tư, hợp đồng và giải quyết tranh chấp.

Các nội dung được chia sẻ tại hội nghị cho thấy, cùng với kiến thức pháp luật, luật sư cần có khả năng đánh giá tính khả thi của các cam kết, nhận diện rủi ro và chủ động đề xuất phương án xử lý. Thông qua các hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, GTLAW tiếp tục cập nhật kiến thức, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý phục vụ khách hàng.